(1)

Bij Verordening (EU) 2024/903 zijn de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit ingevoerd, als innovatie-ondersteunende maatregel om de ontwikkeling van innovatieve interoperabiliteitsoplossingen en grensoverschrijdende interoperabiliteit van trans-Europese digitale overheidsdiensten te verbeteren.

(2)

Om te voldoen aan de specifieke behoeften van overheidsinstanties op het gebied van grensoverschrijdende innovatie en interoperabiliteit, kunnen openbare lichamen of entiteiten van de Unie een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit oprichten overeenkomstig artikel 11 van Verordening (EU) 2024/903. Testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit zijn forums waar met het oog op regelgeving lessen kunnen worden geleerd op basis van gegevens uit gerichte projecten voor het ontwikkelen, trainen, testen of valideren van innovatieve interoperabiliteitsoplossingen. Voor interoperabiliteitsoplossingen kan deze innovatie betrekking hebben op alle interoperabiliteitslagen (juridisch, organisatorisch, semantisch of technisch), waarbij dit innovatieve element kan worden gezien als iets nieuws is of iets dat significant is verbeterd. Om te kunnen beoordelen of iets nieuw of verbeterd is, moet de context in aanmerking worden genomen: wat in de ene sector of lidstaat innovatief is, kan in een andere al gangbaar zijn. Testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit bieden ruimte voor experimenten met een breed scala aan innovatieve interoperabiliteitsoplossingen die een betere grensoverschrijdende interoperabiliteit van overheidsdiensten kunnen ondersteunen. In een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit staan, met name in grensoverschrijdend verband, openstaande regelgevingskwesties centraal, die worden besproken met de betrokken toezichthouders, die toezichthouders in verschillende sectoren, op verschillende bestuurlijke niveaus en van verschillende lidstaten kunnen zijn. Wanneer slechts één technisch experiment nodig is, kan dat ook in een andere vorm worden uitgevoerd, bijvoorbeeld in zogenoemde proeftuinen of innovatielabs, en is er geen testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit nodig. Volgens artikel 11, lid 4, van Verordening (EU) 2024/903 zijn testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit in alle gevallen gemeenschappelijke projecten van meerdere entiteiten van de Unie en/of openbare lichamen, die in het kader van een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit gezamenlijk aan meer rechtszekerheid werken. In die zin worden testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit opgericht door middel van specifieke overeenkomsten tussen de verschillende samenwerkende entiteiten (bijvoorbeeld een memorandum van overeenstemming). De samenwerking binnen een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit kan voortbouwen op bestaande regelingen voor grensoverschrijdende samenwerking. Daarom kunnen ook entiteiten van de Unie of openbare lichamen die een consortium vormen (bv. een Europees consortium voor digitale infrastructuur of een Europese groepering voor territoriale samenwerking) een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit oprichten.

(3)

Om innovatie te bevorderen, zijn of worden op grond van uiteenlopende wetgevingsinstrumenten van de Unie diverse nationale en Uniebrede testomgevingen voor regelgeving opgericht, waaronder onder meer, maar niet uitsluitend, de testomgeving voor EU-regelgeving inzake blockchain, testomgevingen voor AI-regelgeving op grond van Verordening (EU) 2024/1689 van het Europees Parlement en de Raad (2), en de testomgevingen voor nettonulregelgeving ter bevordering van innovatie op het gebied van nettonultechnologie krachtens Verordening (EU) 2024/1735 van het Europees Parlement en de Raad (3). Hoewel sommige testomgevingen voor regelgeving sectorgebonden zijn, richten de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit die op grond van Verordening (EU) 2024/903 worden opgericht zich specifiek op innovatieve oplossingen voor trans-Europese digitale overheidsdiensten. Om de aansluiting bij de doelstellingen van Verordening (EU) 2024/903 te waarborgen, moeten deze testomgevingen voldoen aan specifieke criteria. Op basis van deze criteria kan worden bepaald welke testomgevingen voor regelgeving zullen worden vermeld op het Interoperabel Europa-portaal en zullen worden gemonitord door de overeenkomstig artikel 15 van Verordening (EU) 2024/903 ingestelde Interoperabel Europa-raad. De checklists die zijn opgenomen in de bijlage bij deze verordening, alsmede de richtsnoeren en toelichtingen die de Commissie overeenkomstig artikel 11, lid 3, van Verordening (EU) 2024/903 kan uitvaardigen, ondersteunen openbare lichamen en entiteiten van de Unie bij het beoordelen van de naleving van deze criteria. Zo kan de Commissie zich van haar in artikel 12, lid 9, van Verordening (EU) 2024/903 omschreven taak kwijten en zorgen dat informatie over testomgevingen voor regelgeving beschikbaar is op het Interoperabel Europa-portaal. De controle en de toelating van testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit door de Commissie vormt geen beoordeling van de wettigheid van de activiteiten van de deelnemers binnen die testomgevingen. Alle deelnemers blijven volledig aansprakelijk voor hun activiteiten, zoals bepaald in artikel 12, lid 5, van Verordening (EU) 2024/903. De toezicht- en corrigerende bevoegdheden van bevoegde instanties ten aanzien van deze testomgevingen blijven onverlet, overeenkomstig artikel 12, lid 4, van Verordening (EU) 2024/903.

(4)

Testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit kunnen fungeren als forum voor verschillende vormen van samenwerking tussen de coördinatoren van een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit, de respectieve toezichthouders en andere actoren, reden waarom in de specifieke oprichtingsovereenkomst voor de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit duidelijk moet worden omschreven op welke wijze de coördinatoren van de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit en andere actoren te werk zullen gaan. In de specifieke overeenkomst moet worden aangegeven welke typen andere actoren kunnen toetreden tot de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit en op welk moment gedurende de looptijd van de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit en onder welke voorwaarden. Zo kunnen belemmerende factoren voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit worden vermeden. In de specifieke oprichtingsovereenkomst voor de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit moet ook worden voorzien in transparantie van de beoogde interactie met actoren die bij het proces moeten worden betrokken krachtens het toepasselijke recht, waaronder artikel 11, lid 1, van Verordening (EU) 2024/903, waarin wordt bepaald dat testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit die de verwerking van persoonsgegevens door openbare lichamen tot gevolg hebben, moeten worden beheerd onder toezicht van de nationale gegevensbeschermingsautoriteiten of de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming. De noodzaak van betrokkenheid van de gegevensbeschermingsautoriteiten hangt af van verschillende factoren, waaronder de complexiteit van de gegevensverwerkingen in het kader van de beoogde projecten in de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit, de desbetreffende categorieën en hoeveelheden gegevens en de met de verwerking verband houdende risico’s. Wanneer de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit de verwerking van persoonsgegevens tot gevolg hebben, moet het beheer van de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit onder toezicht van gegevensbeschermingsautoriteiten worden gezien als een aanvullende taak van de gegevensbeschermingsautoriteiten, die hun wordt opgedragen krachtens Verordening (EU) 2024/903, en als een voorwaarde voor een goed beheer van de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit. Bij de toepassing van Uniewetgeving inzake gegevensbescherming op de verwerking van persoonsgegevens in het kader van de uitvoering van Verordening (EU) 2024/903 moeten gegevensbeschermingsautoriteiten kunnen beschikken over de noodzakelijke middelen voor de uitvoering van hun nieuwe taken. Indien gegevensbeschermingsautoriteiten uit verschillende lidstaten en op EU-niveau bij de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit zijn betrokken, kan de samenwerking van deze autoriteiten ook worden gebaseerd op de regelingen als bedoeld in respectievelijk artikel 61 van Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad (4) en de artikelen 61 en 62 van Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad (5).

(5)

Om te waarborgen dat de deelname aan testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit overeenkomstig artikel 12, lid 3, van Verordening (EU) 2024/903 is gebaseerd op een specifiek plan, zouden de coördinatoren van de testomgeving voor regelgeving een of meer geschikte projecten te selecteren en ervoor moeten zorgen dat voor elk van die projecten een specifiek plan wordt opgesteld waarin alle in artikel 12, lid 3, van Verordening (EU) 2024/903 omschreven elementen worden opgenomen. Of het specifieke plan voor de lopende projecten in het kader van de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit is opgesteld door de coördinatoren van de testomgevingen voor regelgeving of door andere door hen daartoe aangezochte partijen, zal afhangen van de governancestructuur die voor de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit wordt gebruikt. De coördinatoren van de testomgeving voor regelgeving zouden gedurende de gehele looptijd van de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit duidelijk moeten vaststellen op welke wijze de specifieke resultaten zullen bijdragen aan de leerdoelen voor regelgeving van de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit.

(6)

Mede om die doelen te verwezenlijken, wordt in artikel 11, lid 3, van Verordening (EU) 2024/903 bepaald dat de Commissie richtsnoeren en toelichtingen kan uitvaardigen. De Commissie zal een speciale interface in het leven roepen voor de verstrekking van informatie over de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit, waar relevante informatie openbaar wordt gemaakt over de opgerichte testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit en de projecten die in de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit worden uitgevoerd. Om een brede en eerlijke toegang tot testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit te bevorderen, moet op het Interoperabel Europa-portaal overeenkomstig artikel 12, lid 9, van Verordening (EU) 2024/903 informatie over het oprichten van een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit eenvoudig en gemakkelijk toegankelijk zijn voor potentiële coördinatoren van een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit. Het Interoperabel Europa-portaal kan daarnaast ondersteuning geven aan netwerkactiviteiten van belanghebbenden die geïnteresseerd zijn in de oprichting van of aansluiting bij een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit. Het portaal is ook een belangrijk instrument om tot doeltreffende leerresultaten voor regelgeving te komen. Eindverslagen over de in projecten geleerde lessen, de aanverwante regelgevingsinzichten en ook de aanverwante aanbevelingen van de Interoperabel Europa-raad zullen op het portaal worden gepubliceerd.

(7)

Om te voldoen aan de specifieke behoeften voor het ontwikkelen, trainen, testen en valideren van innovatieve interoperabiliteitsoplossingen in de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit, kunnen coördinatoren van testomgevingen voor regelgeving ook andere natuurlijke personen of rechtspersonen toelaten, waaronder andere actoren uit de overheidssector of andere entiteiten van de Unie, onderzoeksinstellingen, GovTech-actoren, waaronder kmo’s en startende ondernemingen, of actoren uit het innovatie-ecosysteem voor AI, mits zij voldoen aan de criteria van artikel 12, lid 1, van Verordening (EU) 2024/903. Dit doet niets af aan de verantwoordelijkheden van de coördinatoren van de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit, noch aan die van de deelnemers, die de specifieke voorwaarden van de overeenkomst moeten naleven zodra zij toetreden tot een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit. De deelname van de in artikel 12, lid 1, genoemde GovTech-actoren is bedoeld om de regelgevingsdialoog binnen de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit te verrijken, en daarmee het delen van opgedane ervaringen te vergemakkelijken, en om lessen uit innovatie-experimenten, risico’s en optimale werkwijzen op het gebied van normalisering in kaart te brengen. De betrokkenheid van de genoemde andere actoren bij de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit kan ook bijdragen tot de vorming van sectorspecifieke inzichten en tot een betere toegang tot ondersteuning vanuit test- en experimenteerinrichtingen en van de Europese digitale-innovatiehubs. Innovatieve benaderingen voor aanbestedingen kunnen in synergie met testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit werken en deze ondersteunen door tijdige toegang tot hulpbronnen, expertise en technologie voor gecontroleerde experimenten mogelijk te maken. Dit biedt de flexibiliteit die nodig is om innovatieve oplossingen te testen en tegelijkertijd de afstemming op de regelgevingsdoelen in stand te houden.

(8)

Om te zorgen dat in alle lopende projecten in de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit persoonsgegevens worden beschermd, moeten de coördinatoren van testomgevingen voor regelgeving en de andere actoren een duidelijk omschreven aanpak voor de verdere verwerking van persoonsgegevens in de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit, dat wil zeggen de verwerking van persoonsgegevens die in eerste instantie rechtmatig voor andere doeleinden zijn verzameld, ontwikkelen. Deze aanpak moet voldoen aan alle vereisten van Verordening (EU) 2024/903 en aan alle overige verplichtingen uit hoofde van het Unierecht inzake gegevensbescherming. In de specifieke oprichtingsovereenkomst voor de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit moeten, in voorkomend geval, reeds de in artikel 11, lid 4, van Verordening (EU) 2024/903 genoemde elementen worden opgenomen. In deze aanpak moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de toepassing van een hiërarchische benadering voor het gebruik van persoonsgegevens, waarmee moet worden gewaarborgd dat uitsluitend gegevens worden verwerkt die noodzakelijk zijn voor de werking van de interoperabiliteitsoplossing die in de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit moet worden ontwikkeld of getest en die werking niet doeltreffend kan worden verkregen door verwerking van geanonimiseerde, synthetische of andere niet-persoonsgebonden gegevens, zoals bepaald in artikel 12, lid 6, punt b), van Verordening (EU) 2024/903. Wanneer de verwerking van persoonsgegevens tot nieuwe afleidingen over betrokkenen kan leiden, moeten coördinatoren van testomgevingen voor regelgeving, evenals de andere actoren die bij de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit betrokken zijn, aantonen dat er een geldige rechtsgrondslag bestaat voor het operationele gebruik van de resultaten van de testomgeving. Deze rechtsgrondslag moet krachtens artikel 12, lid 3, punt g), van Verordening (EU) 2024/903 worden opgenomen in het specifieke plan, en aan alle voorwaarden van artikel 12, lid 6, moet worden voldaan. Zonder deze rechtsgrondslag mogen operationele persoonsgegevens uit de testomgeving niet verder worden verwerkt. Deze beperking voorkomt dat testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit primair worden gebruikt om zonder deugdelijke rechtsgronden gegevens tussen autoriteiten uit te wisselen of te vergelijken.

(9)

Een gestructureerde benadering van evaluatie en monitoring is van essentieel belang om een veilige en productieve omgeving voor innovatie te bevorderen en tegelijkertijd binnen de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit de controleerbaarheid en integriteit van de regelgeving te waarborgen. Daartoe moeten coördinatoren van testomgevingen voor regelgeving op grond van artikel 12, lid 8, van Verordening (EU) 2024/903 periodiek verslagen over de voortgang, de resultaten en eventuele uitdagingen indienen bij de Commissie en de Interoperabel Europa-raad. De verslagen moeten ook een evaluatie van gegevenskwaliteitsaspecten omvatten, waaronder de nauwkeurigheid en redelijkheid van beoordelingen, gegevens of gevolgtrekkingen die tijdens de exploitatie van de testomgeving zijn gegenereerd. Deze evaluatie is van het grootste belang voor het waarborgen van de betrouwbaarheid van de resultaten van de testomgeving die operationeel zullen worden gebruikt (bv. voor de opsporing van fraude, de toekenning van subsidies of de registratie van iemands burgerlijke staat). Experimenten in testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit kunnen ook dienen om te beoordelen in hoeverre de innovatieve interoperabiliteitsoplossingen die in het kader van de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit zijn ontwikkeld, getraind, getest of gevalideerd, duurzaam en energie- en hulpbronnenefficiënt zijn. Om onafgebroken toezicht te waarborgen, moet in de procedure worden voorgeschreven dat er een regeling voor doorlopende gegevensvergaring uit individuele projecten wordt opgesteld die het mogelijk maakt om de voortgang, het risicobeheer en de naleving van de normen van de testomgeving op regelmatige basis te volgen. Door de Commissie verstrekte en op het Interoperabel Europa-portaal beschikbaar gestelde modellen en voorbeelden kunnen in de toekomst worden gebruikt om bij te dragen aan het stroomlijnen van de verslaglegging, zodat het voor alle partijen eenvoudiger wordt om de resultaten van de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit in te vullen en te begrijpen.

(10)

De specifieke overeenkomst voor de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit zal mogelijk moeten worden vernieuwd in geval van substantiële wijzigingen in de oorspronkelijke specifieke overeenkomst. Wijzigingen van de overeenkomst kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op het aantal en de identiteit van de coördinatoren van de testomgeving voor regelgeving, of op een verlenging van de oorspronkelijk overeengekomen termijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de testomgeving.

(11)

Indien de regelgevingsdialoog en de experimenten in de testomgevingen voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit voldoende gegevens over een veilig gebruik van een interoperabiliteitsoplossing hebben opgeleverd, moeten die interoperabiliteitsoplossingen overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EU) 2024/903 worden gedeeld via het Interoperabel Europa-portaal, in voorkomend geval onder niet-beperkende licentievoorwaarden, zoals die van de openbare licentie van de Europese Unie (EUPL).

(12)

Indien tijdens het ontwikkelen en testen van interoperabiliteitsoplossingen in een testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit significante risico’s worden vastgesteld, moeten passende risicobeperkende maatregelen worden genomen en moet bij gebreke daarvan het ontwikkelings- en testproces worden opgeschort. Met de voorgeschreven benadering voor risicobeheer op meerdere niveaus, die de rol van risicobeheerders en het toezicht door de coördinatoren van een testomgeving voor regelgeving en de bevoegde instanties in evenwicht houdt, moet een veilige omgeving voor het testen, trainen, ontwikkelen of valideren van interoperabiliteitsoplossingen in de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit worden gewaarborgd. De coördinatoren van testomgevingen voor regelgeving moeten beslissen over het risicobeheersingsproces, de communicatie tussen bevoegde instanties en risicobeheerders beheren en ervoor zorgen dat elk project binnen de testomgeving voor regelgeving op het gebied van interoperabiliteit in overeenstemming is met het vastgestelde risicobeheerplan. Het risicobeheer moet voortbouwen op andere toepasselijke procedures voor risicobeheer, bijvoorbeeld op het gebied van cyberbeveiliging of de bescherming van persoonsgegevens, en moet de volledige naleving daarvan waarborgen. In de toekomst zullen richtsnoeren en toelichtingen over het Interoperabel Europa-portaal coördinatoren van testomgevingen voor regelgeving kunnen ondersteunen bij het vinden van een passende opzet.

(13)

De Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming is overeenkomstig artikel 42, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1725 geraadpleegd en heeft op 25 maart 2025 een advies uitgebracht.

(14)

De in deze verordening vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het bij artikel 22, lid 1, van Verordening (EU) 2024/903 ingestelde comité,